اگر آدمى اين حقيقت را بفهمد ، شهوت تكاثر در نفس او كشته مىشود ، و نمىگذارد كه اين حالت او را از ياد خدا باز دارد و به خود مشغول كند . « ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ - سپس در آن روز از شما دربارهء نعمتها پرسش خواهند كرد . » نعيم چيست ؟ ميان مفسران ، و همچنين ميان نصوص ، در اين باره اختلاف كلمه وجود دارد ، و چنان مىنمايد كه اين كلمه با همهء گفته‌ها سازگار است ، منتها درجهء سازگارى متفاوت است ، نصى مخالف آن است كه خوراك و پوشاك آدمى چيزى باشد كه روز قيامت مورد پرسش و رسيدگى واقع شود ، چنان كه در مجادلهء امام صادق ( ع ) با ابو حنيفه آمده است : ابو حنيفه گفت : فدايت شوم ، مرا دربارهء اين گفتهء خداى عز و جل آگاه ساز كه گفت : ثُمَّ لَتُسْئَلُنَّ يَوْمَئِذٍ عَنِ النَّعِيمِ گفت « در نزد تو چيست اى ابو حنيفه ؟ » گفت : امنيّت در خانه ، و سلامتى در بدن ، و روزى آماده ، « 23 » پس گفت : « اى ابو حنيفه ! اگر خدا تو را در روز قيامت چندان نگاه دارد كه از هر چه خورده يا نوشيده‌اى پرسش كند ، مىبايستى مدت درازى بمانى » . و ابو حنيفه گفت : فدايت شوم ، پس نعيم چيست : گفت : « نعيم ماييم كه خدا مردمان را به ما / 325 از گمراهى رهانيد ، و به ما آنان را از كورى خلاص كرد و بيناشان ساخت ، و به ما از نادانى خلاصشان كرد و داناشان ساخت » . گفت : فدايت شوم ، چگونه قرآن هميشه تازه مىماند ؟ گفت : « بدان سبب كه براى زمانى و نه زمان ديگر نيامده كه ايام آن را به وجود آورد ، و اگر چنين مىبود قرآن پيش از نابودى عالم نابود مىشد » ، در صورتى كه اين را نصى ديگر اثبات مىكند ، پس تفسير اختلاف دو نص چيست ؟ چنان مىنمايد كه يكى از آن دو مسئوليت را به معنى عقاب نفى مىكند در صورتى كه دومى را اين سؤال اثبات مىكند . يا اين اولى سختگيرى در سؤال را نفى مىكند در صورتى كه دومى سؤال را تثبيت مىكند . و دليل اين امر است آنچه

--> ( 23 ) - همان منبع ، ج 10 ، ص 209 .